Thumbnail_City

การวางผังเมือง แนวทางในการการรับมือความเสี่ยงจากการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ

ประเทศไทยมีภาวะความเสี่ยงจากการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศเพิ่มมากขึ้น เกิดความสูญเสียที่รุนแรงและส่งผลกระทบในวงกว้าง โดยเฉพาะในเขตชุมชนเมืองที่มีการใช้ประโยชน์ที่ดินที่เข้มข้น มีความหนาแน่นของประชากรสูง

หลายครอบครัวยังคงไม่ลืมมหาอุทกภัยเมื่อปี พ.ศ. 2554  มวลน้ำมหาศาลไหลเข้าท่วมจังหวัดต่างๆ ไม่เว้นแม้แต่เมืองหลวงอย่างกรุงเทพมหานคร หลายพื้นที่ต้องอยู่กับระดับน้ำที่สูงท่วมหัว จมมิดชั้นล่างของบ้านนานนับเดือน ภัยพิบัติครั้งนั้น ธนาคารโลก (World Bank) คำนวณความเสียหายไว้มากถึง 1.44 ล้านบาท กินพื้นที่ถึง 65 จังหวัด มีผู้คนสังเวยชีวิตไปกว่า 800 ศพ ได้รับผลกระทบในภาพรวมเกือบ 13 ล้านคน หรือ 1 ใน 5 ของประเทศ หลายปีที่ผ่านมาชี้ให้เห็นว่า ประเทศไทยมีภาวะความเสี่ยงจากการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศเพิ่มมากขึ้น เกิดความสูญเสียที่รุนแรงและส่งผลกระทบในวงกว้างทั้งในด้านกายภาพ เศรษฐกิจ สังคมและสิ่งแวดล้อม โดยเฉพาะในเขตชุมชนเมืองที่มีการใช้ประโยชน์ที่ดินที่เข้มข้น มีความหนาแน่นของประชากรสูง ทำให้มีแนวโน้มความเสี่ยงของผลกระทบจากการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศมากกว่าพื้นที่ชนบทมาก

ความพยายามในการรับมือต่อการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศในประเทศไทยที่ผ่านมา จะให้ความสำคัญกับการลดภาวะเรือนกระจก แต่ในขณะเดียวกันแนวคิดการรับมือต่อการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศโดยอาศัยกระบวนการออกแบบและวางผังเมือง ได้กลายเป็นแนวคิดใหม่ที่ได้รับการยอมรับจากนักผังเมืองและนักออกแบบชุมชนเมืองและผู้ที่ทำงานที่เกี่ยวข้องมากขึ้น

การวางแผนชุมชนเมือง หรือ การวางผังเมือง เป็นกระบวนการทางเทคนิคและนโยบายที่เกี่ยวข้องกับการควบคุมการใช้ที่ดิน และการออกแบบของสภาพแวดล้อมของเมืองรวมทั้งเครือข่ายการคมนาคมขนส่ง เพื่อให้การตั้งถิ่นฐานของและการพัฒนาเมืองเป็นไปอย่างเป็นระเบียบเรียบร้อย เป็นไว้ตามเป้าหมายและวัตถุประสงค์ของการพัฒนา ซึ่งในปัจจุบันได้ให้ความสำคัญกับประเด็นด้านการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศมากขึ้น อาจกล่าวได้ว่า การวางผังเมืองเป็นเครื่องมือหรือแนวทางในการลดความเสี่ยงจากการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศที่มีความสำคัญมากขึ้นเรื่อยๆ

แม้ว่าการนำปัจจัยด้านการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศมาพิจารณาร่วมกับปัจจัยด้านอื่นๆ จะทำให้การวางแผนการใช้ที่ดินมีความซับซ้อน และอาจต้องเสียค่าใช้จ่ายในการดำเนินงานมากขึ้น แต่ค่าใช้จ่ายดังกล่าวยังต่ำกว่าค่าใช้จ่ายที่จำเป็นต้องใช้ในการจัดการและฟื้นฟูเมือง จากผลกระทบ หรือ ความเสียหายการเปลี่ยนแปลงภูมิอากาศที่อาจเกิดขึ้นในอนาคต

รายงานการศึกษาของหน่วยงานด้านที่อยู่อาศัยขององค์การสหประชาชาติชี้ให้เห็นว่า การวางผังเมืองเป็นเครื่องมือสำคัญในการจัดการกับการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ เมืองที่มีผังเมืองที่เหมาะสมจะเป็นรากฐานที่สำคัญในการพัฒนาอย่างยั่งยืนเพราะนอกจากจะช่วยบรรเทาผลกระทบจากการเปลี่ยนแปลงสภาพแวดล้อมของเมืองแล้วยังช่วยทำให้ความสามารถในรับมือสูงขึ้นเมืองมีความทนหรือยืดหยุ่นสูง (Resilience) สามารถปรับสภาพให้ตอบรับกับภูมิอากาศที่เปลี่ยนแปลงไป

ผศ.ดร.วนารัตน์ กรอิสรานุกูล

ผศ.ดร.วนารัตน์ กรอิสรานุกูล คณะวิทยาศาสตร์เทคโนโลยี มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ หัวหน้าโครงการวิจัย “แนวทางการวางแผนด้านผังเมืองเพื่อรองรับ ความเสี่ยงจากการเปลี่ยนแปลงสภาพ ภูมิอากาศ : กรณีศึกษาปัญหาน้ำท่วม และแนวทางการจัดการน้ำท่วมในเขต ผังเมืองรวมพุนพิน จังหวัดสุราษฎร์ธานี” และเป็นหัวหน้าโครงการวิจัย “แนวทางการวางผังเมืองเพื่อรับมือต่อความเสี่ยงต่อภาวะน้ำท่วมในอนาคตจากอิทธิพลของการเปลี่ยนแปลงภูมิอากาศ กรณีศึกษา เทศบาลนครสมุทรปราการ กล่าวว่า ในกรณีการจัดการน้ำท่วมในเขตผังเมืองรวมพุนพิน มีแนวคิดหลักคือการพัฒนาเมือง 2 ศูนย์กลาง (เมืองใหม่-เมืองเก่า) เพื่อลดความเสี่ยงจากการขยายตัวของชุมชนในพื้นที่เสี่ยงอุทกภัยรุนแรงร่วมกับการปรับปรุงข้อกำหนดการใช้ประโยชน์ที่ดิน และข้อกำหนดอาคารในเขตผังเมืองรวมเพื่อลดความเสียหายหากเกิดน้ำท่วม ตลอดจนการเสนอแนวทางการลดน้ำท่วมขังโดยใช้ระบบทางน้ำหลากธรรมชาติ (Floodway) และพื้นที่พักน้ำ

ขณะที่ข้อเสนอแนวทางการรับมือความเสี่ยงน้ำท่วมจากการเปลี่ยนแปลงระดับน้ำทะเลสูงขึ้นในเขตเทศบาลนครสมุทรปราการ จะมุ่งเน้นการวางแผนพัฒนาเมืองขนาดใหญ่ โดยประยุกต์แนวคิดการพัฒนาพื้นที่รอบสถานีขนส่งมวลชน (TOD) การพัฒนาเมืองแบบอัดแน่น ระบบนิเวศชุมชนเมืองตลอดจนการบริหารจัดการภัยพิบัติเพื่อลดความเสี่ยงจากความเสียหายที่อาจเกิดขึ้นในอนาคต

แสดงให้เห็นถึงการประยุกต์กลยุทธ์ และวิธีการด้านผังเมืองในการวางแผน เพื่อรับมือกับความเสี่ยงน้ำท่วมในระดับเมืองเล็กและเมืองใหญ่หรือเมืองมหานคร ซึ่งการวางแผนการใช้ที่ดินหรือการวางผังเมืองนับเป็นกลยุทธ์สำคัญที่ใช้ในการบริหารจัดการความเสี่ยงน้ำท่วมชุมชนเมือง และเป็นที่ยอมรับกันว่าการวางแผนการใช้ที่ดินที่เหมาะสมสามารถช่วยแก้ไขปัญหาน้ำท่วมและลดความเสียหายที่อาจเกิดขึ้นได้อย่างยั่งยืน และมีความยืดหยุ่นมากกว่าการใช้โครงสร้างป้องกันน้ำท่วม

ปัญหาน้ำท่วมในเขตเมืองพุนพิน จังหวัดสุราษฎร์ธานี
ปัญหาน้ำท่วมในเขตเมืองพุนพิน จังหวัดสุราษฎร์ธานี
แนวทางการปรับปรุงผังการใช้ประโยชน์ที่ดินผังเมืองรวมพุนพิน

 

น้ำท่วมตัวเมืองสมุทรปราการ จากผลกระทบของน้ำทะเลหนุน
แนวทางการพัฒนาพื้นที่ริมน้ำและโครงสร้างป้องกันน้ำท่วมในเขตเทศบาลนครสมุทรปราการ

อย่างไรก็ตาม การวางผังเมืองและการบริหารจัดการความเสี่ยงน้ำท่วมในอนาคตอย่างมีประสิทธิภาพจำเป็นต้องอาศัยข้อมูลที่ช่วยในการตัดสินใจ ทั้งข้อมูลที่เกี่ยวข้องกับบริบทของพื้นที่ทั้งในเชิงกายภาพ เศรษฐกิจและสังคม ตลอดจนการวิเคราะห์ประเมินความเสี่ยงหรือแนวโน้มความเสี่ยงของพื้นที่ภายใต้เงื่อนไขของการเปลี่ยนแปลงภูมิอากาศและทิศทางการพัฒนาของชุมชนเมืองในอนาคตอย่างเหมาะสม

 

เรียบเรียงและอ้างอิงข้อมูลจาก

โครงการวิจัย

“แนวทางการวางแผนด้านผังเมืองเพื่อรองรับ ความเสี่ยงจากการเปลี่ยนแปลงสภาพ ภูมิอากาศ: กรณีศึกษาปัญหาน้ำท่วม และแนวทางการจัดการน้ำท่วมในเขต ผังเมืองรวมพุนพิน จังหวัดสุราษฎร์ธานี”

หัวหน้าโครงการ

ผศ.ดร.วนารัตน์ กรอิสรานุกูล

คณะวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์

สนับสนุนการวิจัยโดย

สำนักงานคณะกรรมการส่งเสริมวิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรม (สกสว.)

 

โครงการวิจัย

“แนวทางการวางผังเมืองเพื่อรับมือต่อความเสี่ยงต่อภาวะน้ำท่วมในอนาคตจากอิทธิพลของการเปลี่ยนแปลงภูมิอากาศ กรณีศึกษา เทศบาลนครสมุทรปราการ”

หัวหน้าโครงการ

ผศ.ดร.วนารัตน์ กรอิสรานุกูล

คณะวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์

สนับสนุนการวิจัยโดย

สำนักงานคณะกรรมการส่งเสริมวิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรม (สกสว.)

 

00:00
00:00
Empty Playlist