RC20362_00

การจัดการวัฒนธรรมเพื่อการท่องเที่ยวเชิงประสบการณ์ท้องถิ่นของเมืองรอง

ประเทศไทยมีทรัพยากรการท่องเที่ยวที่หลากหลาย ทั้งแหล่งท่องเที่ยวทางธรรมชาติ วัฒนธรรม วิถีชีวิต และประวัติศาสตร์ เป็นต้น ทรัพยากรธรรมชาติที่สวยงาม วิถีชีวิต วัฒนธรรมและประเพณีที่เป็นเอกลักษณ์เหล่านี้ เป็นสิ่งดึงดูดให้นักท่องเที่ยวทั้งชาวไทยและชาวต่างชาติให้เดินทางท่องเที่ยวไปยังสถานที่ท่องเที่ยวต่างๆ ในประเทศไทย

 

การจัดการด้านวัฒนธรรมเป็นประเด็นหนึ่งที่มีความสำคัญและน่าสนใจในแง่การบริการและอำนวยความสะดวกให้กับนักท่องเที่ยวต่างชาติและนักท่องเที่ยวในการสร้างความตระหนักถึงคุณค่าและวัฒนธรรมของท้องถิ่นในเมืองรอง นอกจากนี้ สิ่งที่อาจต้องคำนึงถึงในการจัดการ คือบทบาทของผู้จัดการทางวัฒนธรรมในท้องถิ่นเมืองรองว่าควรเป็นบุคคลใดและมีลักษณะอย่างไร รวมถึงกลไกที่จะบริหารทางวัฒนธรรมเพื่อรองรับการท่องเที่ยวเชิงประสบการณ์ท้องถิ่นด้วย

โครงการวิจัยเรื่อง “การพัฒนาแนวทางการตลาดที่เหมาะสมสำหรับสินค้าการท่องเที่ยวเชิงประสบการณ์ท้องถิ่น (Local Experience) ของประเทศไทย ภายใต้โครงการ The LINK” จึงเกิดขึ้นเพื่อศึกษาการจัดการทางวัฒนธรรมเพื่อรองรับการท่องเที่ยวเชิงประสบการณ์ท้องถิ่นของเมืองรอง

 

ปัญหาการจัดการวัฒนธรรมเพื่อรองรับการท่องเที่ยวเชิงประสบการณ์ท้องถิ่น  

การจัดการวัฒนธรรมเพื่อรองรับการท่องเที่ยวเชิงประสบการณ์ท้องถิ่นพบปัญหาหลัก  5 ด้าน  ดังนี้ 1) ผู้จัดการวัฒนธรรมที่ขาดความรู้ในการจัดการท่องเที่ยวและขาดองค์ความรู้วัฒนธรรมในเชิงลึก 2) การจัดกิจกรรมการท่องเที่ยวที่ยังไม่หลากหลาย 3) การจัดการถ่ายทอดวัฒนธรรมที่ขาดความน่าสนใจ 4) การจัดการถ่ายทอดวัฒนธรรมที่มีข้อจำกัดเรื่องการบอกเล่า และ 5) การขาดประสิทธิภาพในการสื่อสารข้อมูลแหล่งท่องเที่ยวและความรู้วัฒนธรรมท้องถิ่น

 

ลักษณะของผู้จัดการวัฒนธรรมและการจัดการวัฒนธรรมเพื่อรองรับการท่องเที่ยวเชิงประสบการณ์ท้องถิ่น 

ชุมชนเป็นผู้จัดการวัฒนธรรม ได้แก่ ชุมชนเมืองแพมและชุมชนเมืองปอน จังหวัดแม่ฮ่องสอน ชุมชนนาต้นจั่น จังหวัดสุโขทัย บ้านริมคลองโฮมสเตย์ จังหวัดสมุทรสงคราม ชุมชน อ่าวสลัดและชุมชนอ่าวใหญ่ จังหวัดตราด ชุมชนเกาะพยามและชุมชนทะเลนอก จังหวัดระนอง ชุมชนเมืองเก่า ตะกั่วป่า จังหวัดพังงา ชุมชนย่านซื่อ จังหวัดตรัง และชุมชนนาป่าหนาด จังหวัดเลย ทั้งนี้ ชุมชนดังกล่าวเป็นผู้จัดการวัฒนธรรม มีการจัดการรวบรวมความรู้วัฒนธรรม ผ่านการถ่ายทอดจากครอบครัว ครูพักลักจำ การแลกเปลี่ยนเรียนรู้ในกลุ่มอาชีพ และการเรียนรู้ด้วยตนเอง การจัดการถ่ายทอดวัฒนธรรมรูปธรรม ด้วยการให้ นักท่องเที่ยวเดินชมวิถีชีวิต การใช้ชีวิตพักในชุมชน การฟังบรรยาย ดูสาธิต การลงมือทำ การกินอาหารท้องถิ่น เรียนรู้ด้วยตนเองในศูนย์เรียนรู้ การจัดการถ่ายทอดวัฒนธรรมนามธรรม ด้วยการบอกเล่าความเชื่อเชื่อมโยง กับศาสนา ภูมิปัญญา บรรยากาศของชุมชนสื่อถึงจิตวิญาณของชุมชน คุณค่า ความสุข ความอบอุ่นเหมือนมาบ้านญาติ และการคงอยู่ของวัฒนธรรม เกิดจากการมีส่วนร่วมจัดการท่องเที่ยวโดยชุมชน มีรายได้เสริมอย่างต่อเนื่อง ความสนใจจากนักท่องเที่ยว สร้างความภาคภูมิใจในคุณค่าวัฒนธรรม คนรุ่นใหม่เข้ามาร่วมรับผิดชอบ เรียนรู้ สืบทอด และการส่งเสริมการพัฒนาจากหน่วยงานภายนอก

ผู้ประกอบการซึ่งเป็นคนในท้องถิ่นเป็นผู้จัดการวัฒนธรรมท้องถิ่น  ท้องถิ่นไม่มีส่วนร่วมกับผู้ประกอบการในการจัดการวัฒนธรรม ได้แก่ กิจกรรมพระพิมพ์ กิจกรรมแหวนลงยา จังหวัดสุโขทัย กิจกรรมพายเรือคายัคชมวิถีชุมชนปกาเกอะญอ จังหวัดเพชรบุรี พิพิธภัณฑ์หนังตะลุงสุชาติ ทรัพย์สินจังหวัดนครศรีธรรมราช และผู้ประกอบการที่พักบางส่วนในอำเภอเชียงคาน จังหวัดเลย มีการจัดการรวบรวมความรู้วัฒนธรรม ด้วยการเรียนรู้จากครอบครัว ครูพักลักจำ และเรียนรู้ด้วยตนเอง การจัดการถ่ายทอดวัฒนธรรมรูปธรรม ด้วยการให้นักท่องเที่ยวฟังบรรยาย ดูสาธิต การลงมือทำ การเดินดูวิถีชีวิตชุมชน เรียนรู้ด้วยตนเองในศูนย์เรียนรู้ การจัดการถ่ายทอดวัฒนธรรมนามธรรม ด้วยการบอกเล่าความเชื่อเชื่อมโยงกับศาสนา ภูมิปัญญา ประวัติศาสตร์ การได้ลงมือทำสิ่งที่ยาก ส่งผลต่อการตระหนักถึงคุณค่าจิตใจ ความภาคภูมิใจในวัฒนธรรม การจัดการวัฒนธรรมให้คงอยู่ เกิดจากการสร้างงานสร้างอาชีพให้แก่คนในท้องถิ่น ชุมชนมีความเข้มแข็ง ความต้องการของนักท่องเที่ยว ชื่อเสียงของผู้ประกอบการ/กิจกรรม การส่งเสริมการพัฒนาจากหน่วยงานภายนอก

ผู้ประกอบการซึ่งเป็นคนในท้องถิ่นร่วมกับคนในท้องถิ่นเป็นผู้จัดการวัฒนธรรม ได้แก่ กิจกรรมท่องเที่ยวผ้าทอหาดเสี้ยว จังหวัดสุโขทัย เป็นการทำงานร่วมกันระหว่างกลุ่มหัตถกรรมพื้นบ้านโบราณบ้านหาดเสี้ยว กับร้านสุนทรีผ้าไทย มีการจัดการรวบรวมความรู้วัฒนธรรม ผ่านการถ่ายทอดจากบรรพบุรุษ ครอบครัว ครูพักลักจำ การจัดการถ่ายทอดวัฒนธรรมรูปธรรม ด้วยการให้นักท่องเที่ยวการฟังบรรยาย ดูสาธิต การลงมือทำ เรียนรู้ด้วยตนเองในศูนย์เรียนรู้ การจัดการถ่ายทอด วัฒนธรรมนามธรรม ผ่านการสื่อถึงความสุขของผู้ถ่ายทอดความรู้ซึ่งส่วนใหญ่เป็นผู้สูงอายุ สะท้อนถึงวัฒนธรรมของคนท้องถิ่นชนบทมีความจริงใจ เต็มใจ อบอุ่น เหมือนเป็นญาติกัน

การจัดการวัฒนธรรมให้คงอยู่ เกิดจากการประยุกต์ลายผ้าแบบใหม่ตามความต้องการของตลาดคนรุ่นใหม่ แต่ยังคงภูมิปัญญาดั้งเดิม การสร้างรายได้อย่างต่อเนื่องแก่คนในชุมชน การอนุรักษ์การทอผ้าแบบดั้งเดิม และการส่งเสริมการพัฒนาจาก หน่วยงานภายนอก และเมืองเก่าตรังและเมืองกันตัง จังหวัดตรัง มีการจัดการรวบรวมความรู้วัฒนธรรมผ่าน การการถ่ายทอดจากบรรพบุรุษ และเป็นวิถีชีวิตชาวเมืองตรัง การจัดการถ่ายทอดวัฒนธรรมด้วยการบรรยาย การเดินชมวิถีชีวิตชาวเมืองตรัง การจัดการถ่ายทอดวัฒนธรรมที่เป็นนามธรรม ความศรัทธาและความเคารพ ต่อพระยารัษฎานุประดิษฐ์มหิศรภักดี (คอซิมบี้) และการส่งต่อความรู้สึกถึงคุณค่าของความดั้งเดิมของคนในท้องถิ่นจึงทำให้เมืองเก่ายังคงรักษาความเป็นเมืองเก่าวิถีชีวิตยังคงดำเนินอยู่ภายใต้บ้านเรือนร้านค้ายังคง ความเก่าให้คงอยู่

ผู้ประกอบการซึ่งเป็นคนนอกท้องถิ่นเป็นผู้จัดการวัฒนธรรมท้องถิ่น ได้แก่ กิจกรรมท่องเที่ยวเกษตรอินทรีย์ สนามบินสุโขทัย กิจกรรมทอผ้าซาโอริ อำเภอตะกั่วป่า จังหวัดพังงา มีการจัดการรวบรวมความรู้วัฒนธรรม ผ่านการศึกษา ค้นคว้า ทดลอง จนเกิดองค์ความรู้ การจัดการถ่ายทอด วัฒนธรรมรูปธรรม ด้วยการให้นักท่องเที่ยวฟังบรรยาย ดูสาธิต การลงมือทำ การชมโดยรอบโครงการ เรียนรู้ ด้วยตนเองในศูนย์เรียนรู้ การจัดการถ่ายทอดวัฒนธรรมนามธรรม ผ่านการเอาใจใส่ต่อผู้อื่น เสมือนเป็นญาติที่ต้องดูแลสุขภาพร่วมกัน การเอื้อเฟื้อเผื่อแผ่ การแบ่งปันความรู้อย่างเต็มที่ให้นักท่องเที่ยวได้นำไปใช้ประโยชน์ และขยายความรู้ส่งต่อให้ผู้อื่น การจัดการวัฒนธรรมให้คงอยู่ เกิดจากการที่พนักงานเป็นคนในท้องถิ่น มีฐานการทำเกษตรของครอบครัว การพึ่งตนเองได้ของโครงการเกษตรอินทรีย์ และการเป็นพื้นที่ต้นแบบ หรือตัวอย่างซึ่งมีชื่อเสียง


 

รูปแบบการจัดการวัฒนธรรมเพื่อรองรับการท่องเที่ยวเชิงประสบการณ์ท้องถิ่น

กลไกภายในท้องถิ่น ประกอบด้วย (1) การวางเป้าหมายชุมชนท้องถิ่นที่มีการวางเป้าหมายการจัดการวัฒนธรรมเพื่อรองรับการท่องเที่ยวเชิงประสบการณ์ท้องถิ่นให้ชัดเจน (2) ผู้จัดการวัฒนธรรม การกำหนดบุคคลผู้รับผิดชอบในการจัดการวัฒนธรรมให้ชัดเจน (3) การจัดการวัฒนธรรมที่ผู้จัดการวัฒนธรรมต้องมีการศึกษารวบรวมองค์ความรู้วัฒนธรรมเชิงลึก และมีความละเอียดพอที่สามารถถ่ายทอด ความรู้ให้แก่นักท่องเที่ยวได้เข้าใจได้ (4) การจัดกิจกรรมท่องเที่ยวต้องมีความชัดเจนของอัตลักษณ์ท้องถิ่น มีองค์ความรู้วัฒนธรรมที่สามารถถ่ายทอดให้เข้าใจถ่องแท้ และเป็นกิจกรรมที่ไม่ส่งผลเสียต่อวัฒนธรรมท้องถิ่นทั้งในระยะสั้นและระยะยาว

กลไกส่งเสริมและสนับสนุนจากหน่วยงานภายนอกท้องถิ่น ประกอบด้วยบทบาทของหน่วยงานภายนอกที่ควรให้องค์ความรู้และเครื่องมือในการจัดการท่องเที่ยวแก่ชุมชนท้องถิ่น และแง่คิดต่อหน่วยงานภายนอกที่ไม่ควรมุ่งทำตามความต้องการของตน โดยไม่คำนึงถึงสิ่งที่ท้องถิ่นและชุมชนจะได้รับ ไม่มุ่งการตลาด แต่มุ่งการขาย โดยมองว่าวัฒนธรรมท้องถิ่นเป็นเพียงสินค้าไม่ควรมุ่งสร้างมูลค่า แต่ควรสร้างคุณค่าของวัฒนธรรมท้องถิ่น

 

แนวทางการจัดการวัฒนธรรมเพื่อรองรับการท่องเที่ยวเชิงประสบการณ์ท้องถิ่นของเมืองรอง 

ประกอบด้วย 9 ด้านได้แก่ 1) การกำหนดเป้าหมายของการ จัดการท่องเที่ยวเชิงประสบการณ์ท้องถิ่น 2) การสร้างความพร้อมของผู้จัดการวัฒนธรรม 3) การพัฒนาศักยภาพผู้จัดการวัฒนธรรม 4) การจัดการรวมรวมองค์รู้วัฒนธรรม 5) การจัดการถ่ายทอดองค์ความรู้ วัฒนธรรม 6) การจัดการวัฒนธรรมให้คงอยู่ 7) การจัดกิจกรรมท่องเที่ยวเชิงประสบการณ์ท้องถิ่น 8) การจัดการสื่อสารข้อมูลแก่นักท่องเที่ยว และ 9) การส่งเสริมและสนับสนุนจากหน่วยงานภายนอก

————————————————————–

อ้างอิงข้อมูลจาก

โครงการวิจัย “การจัดการวัฒนธรรมเพื่อรองรับการท่องเที่ยวเชิงประสบการณ์ท้องถิ่น ภายใต้โครงการ The LINK ”

หัวหน้าโครงการ: เกศราพร พรหมนิมิตกุล
สนับสนุนโดย : สำนักงานคณะกรรมการส่งเสริมวิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรม (สกสว.)

เรียบเรียง คณพศ ภูวบริรักษ์
กราฟิก ณปภัช เสโนฤทธิ์
ตรวจภาษาและความถูกต้อง ญาณิตา เหลืองคงอยู่
00:00
00:00
Empty Playlist