RC20335-1

ผลกระทบที่เกิดจากการท่องเที่ยวในอุทยานแห่งชาติเขาใหญ่

อุทยานแห่งชาติเขาใหญ่เป็นอุทยานแห่งชาติแห่งแรกของประเทศไทย ซึ่งเป็นสถานที่พักผ่อนหย่อนใจ ที่ชาวไทยหลายคนรู้จักกันเป็นอย่างดี นักท่องเที่ยวที่เดินทางมาที่อุทยานแห่งชาติเขาใหญ่ก็มีทั้งที่มาเอง เที่ยวเอง เป็นแบบส่วนตัว เป็นครอบครัว เป็นกลุ่มเพื่อน หรือกลุ่มผสมเพื่อนและครอบครัว หรือกลุ่มประชุม กลุ่มคนที่มาศึกษาดูงาน ไปจนถึงบางคณะที่ให้บริษัททัวร์จัดการท่องเที่ยวให้ เนื่องจากในอุทยานแห่งชาติเขาใหญ่มีแหล่งท่องเที่ยว กิจกรรมการท่องเที่ยวและนันทนาการ ตลอดจนสิ่งอำนวยความสะดวกประกอบการท่องเที่ยว สิ่งนันทนาการต่าง ๆ มากมายไว้รองรับการท่องเที่ยว

จุดท่องเที่ยวในอุทยานเขาใหญ่ มีทั้งประเภทน้ำตก อาทิ น้ำตกเหวสุวัต เป็นน้ำตกที่มีชื่อเสียง น้ำตกนี้มีลักษณะเป็นสายน้ำตกลงมาจากหน้าผาสูง 20 เมตร ด้านล่าง เป็นแอ่งน้ำขนาดใหญ่ ฤดูฝนน้ำจะมากไหลแรงและเย็นจัด หรือน้ำตกเหวไทร ห่างจากน้ำตกเหวสุวัตไปทางใต้ประมาณ 700 เมตร และมีลักษณะเป็นหน้าผากว้างเต็มลำห้วย สูงประมาณ 5 เมตร เป็นต้น หรือจะเป็นจุดท่องเที่ยวประเภทจุดชมทิวทัศน์ อาทิ จุดชมทิวทัศน์ผาเดียวดาย ช่วงกม.ที่ 9 ของเส้นทางสู่ยอดเขาเขียว เป็นจุดชมวิว ที่สวยงาม อยู่สูงจากระดับน้ำทะเลปานกลาง ประมาณ 1,240 เมตร เป็นต้น นอกจากนี้อุทยานแห่งชาติเขาใหญ่ยังมีกิจกรรมนันทนาการต่าง ๆ ให้นักท่องเที่ยว ได้แก่ กิจกรรมเดินป่าศึกษาธรรมชาติ กิจกรรมส่องสัตว์โดยใช้สปอร์ตไลท์ กิจกรรมดูนกหรือดูสัตว์ป่า กิจกรรมขี่จักรยาน กิจกรรมศึกษาธรรมชาติ กิจกรรมพักแรมด้วยเต็นท์ กิจกรรมปิคนิค กิจกรรมเล่นน้ำตก กิจกรรมการพักผ่อนในบรรยากาศที่สงบ กิจกรรมล่องแก่ง เป็นต้น

อย่างไรก็ตามการที่อุทยานแห่งชาติเขาใหญ่ ต้องต้อนรับนักท่องเที่ยวจำนวนมาก แน่นอนว่าย่อมทำให้เกิดสภาพปัญหาและผลกระทบต่อสภาพแวดล้อมในพื้นที่ อันเป็นผลมาจากการท่องเที่ยว ดังนั้นในบทความนี้ที่นำข้อมูลมาจากแผนงานวิจัย “การศึกษาปรับปรุงและบังคับใช้กฎระเบียบและมาตรการพิเศษเพื่อสนับสนุนให้เกิดการท่องเที่ยวอย่างยั่งยืนในอุทยานแห่งชาติเขาใหญ่” มานำเสนอให้เห็นถึงปัญหาและผลกระทบที่เกิดจากการท่องเที่ยวในอุทยานแห่งชาติเขาใหญ่ โดยจะแบ่งสาเหตุของผลกระทบเป็น 2 แบบ คือผลกระทบที่เกิดจากนักท่องเที่ยว และผลกระทบที่เกิดจากของผู้ประกอบธุรกิจนำเที่ยว ธุรกิจที่เกี่ยวข้องต่าง ๆ และมัคคุเทศก์

สภาพปัญหาและผลกระทบที่เกิดจากการกระทำของนักท่องเที่ยว

ปัญหาที่เกิดขึ้นจากการกระทำของนักท่องเที่ยว ซึ่งไม่เพียงเกิดขึ้นแต่ในอุทยานแห่งชาติเขาใหญ่เท่านั้น แต่ยังเกิดในอุทยานแห่งชาติอื่น ๆ ด้วย ได้แก่ การเก็บดอกไม้ ใบไม้ กล้วยไม้ป่า พืชพรรณ การขุดหรือถอนต้นไม้ การเก็บเมล็ดต้นไม้ หรือส่วนใดของต้นไม้ รวมถึงการจับสัตว์ การจับแมลง ลักลอบ นำออกไป เพื่อนำไปเป็นของที่ระลึกหรือลักลอบนำออกจากพื้นที่อุทยานแห่งชาติ หรือการเดินป่า ที่พบว่ามีการเดินออกนอกเส้นทางที่เจ้าหน้าที่จัดเตรียมไว้ เป็นการรบกวนธรรมชาติและสัตว์ป่า และเกิดการหลงทางในป่าอยู่เสมอ และการลงเล่นน้ำในสถานที่ห้ามหรือสถานที่ที่อาจได้รับอันตราย ซึ่งเป็นการรบกวนธรรมชาติหรือการทำกิจกรรมที่ทำให้เกิดการรบกวนธรรมชาติ

มีการนำสัตว์เลี้ยงเข้าไปในอุทยานแห่งชาติ ซึ่งยังพบว่ามีการนำสัตว์เลี้ยงเข้าไปปล่อยในอุทยานอีกด้วย โดยที่พบบ่อยคือ สุนัข แมว ปลา งู อีกทั้งยังมีการรังแกสัตว์ป่าในลักษณะต่าง ๆ เช่น การใช้ก้อนหินขว้างไล่ ส่งเสียงไล่ หรือขับรถส่งเสียงดัง ไล่ช้างป่า กวาง เก้ง ลิง และ รบกวนการทำรังของนก ไปจนถึงการให้อาหารสัตว์ป่าทั้งบนบกและในลำน้ำ นอกจากนี้ยังมีการจับปลา ตกปลา รวมทั้งการจับปลาและสัตวน้ำมาเป็นอาหาร มาดูเล่น หรือทำให้ตาย

มากไปกว่านั้นยังมีปัญหาในเรื่องของขยะ และการขีดเขียนหรือทำร่องรอย แกะสลักจารึก เขียนภาพตามก้อนหิน หน้าผา ผนังถ้ำ หรือตามต้นไม้ การทะเลาะวิวาทจากเหตุเมาสุราหรือ การขี่จักรยาน จักรยานยนต์ รถยนต์นอกเส้นทาง เหยียบย้ำพืชพรรณ การไม่ทำความสะอาดสถานที่ตั้งเต็นท์พักแรม และการจุดพลุ หรือปล่อยโคมไฟ ที่อาจทำให้ไฟไหม้ป่าได้ ซึ่งสิ่งต่าง ๆ เหล่านี้คือปัญหาที่เกิดจากนักท่องเที่ยวโดยตรง

สภาพปัญหาและผลกระทบที่เกิดขึ้นจากผู้ประกอบธุรกิจนำเที่ยว ธุรกิจที่เกี่ยวข้องต่าง ๆ และมัคคุเทศก์

ในส่วนของสภาพปัญหาและผลกระทบที่เกิดจากการกระทำของผู้ประกอบธุรกิจนำเที่ยว ธุรกิจที่เกี่ยวข้องต่าง ๆ และมัคคุเทศก์ สามารถจำแนกได้ออกเป็น 2 ส่วน คือ กลุ่มปัญหาที่เกิดจากมัคคุเทศก์ และกลุ่มปัญหาที่เกิดจากผู้ประกอบธุรกิจที่เกี่ยวข้องกับการท่องเที่ยว

มัคคุเทศก์จะเป็นบุคคลสำคัญในการควบคุมกลุ่มนักท่องเที่ยวที่อาจก่อให้เกิดผลดีหรือผลเสียต่อทรัพยากรธรรมชาติขึ้นได้ ปัญหาที่พบจากมัคคุเทศก์ คือ มัคคุเทศก์และผู้นำเดินป่าขาดจรรยาบรรณที่ดี มีการเก็บ ดอกไม้ ใบไม้ ออกจากอุทยานเพื่อนำไปเป็นของที่ระลึก มัคคุเทศก์ขาดการประสานความร่วมมือกับเจ้าหน้าที่อุทยานแห่งชาติกับผู้ประกอบธุรกิจที่เกี่ยวข้องกับการท่องเที่ยวในพื้นที่อุทยานแห่งชาติ หรือแม้กระทั้งนักวิจัยที่เข้ามาขอศึกษาวิจัยในพื้นที่อุทยานแห่งชาติ บางครั้งไม่ปฏิบัติระเบียบ มีการลักลอบการเก็บข้อมูล และเก็บตัวอย่างไม่เป็นไปตามแผนงานที่วางไว้ ทำให้เกิดการทำลายทรัพยากรธรรมชาติในพื้นที่ขึ้นได้ ซึ่งจุดนี้ก็แสดงให้เห็นถึงการขาดการตรวจสอบของเจ้าหน้าที่

สำหรับกลุ่มปัญหาที่เกิดจากผู้ประกอบธุรกิจที่เกี่ยวข้องกับการท่องเที่ยว ปัญหาที่พบได้แก่ ร้านอาหารขาดระบบบำบัดน้ำเสีย และการจัดการด้านอนามัยสิ่งแวดล้อมที่ดี อีกทั้งยังขาดระบบการจัดการขยะ พบขยะตกค้าง และการฝังกลบขยะที่ไม่ได้มาตรฐาน และมีการนำเศษอาหารที่เหลือมาให้เป็นอาหารสัตว์ป่าอยู่เสมอ ซึ่งอาหารที่บริการให้นักท่องเที่ยวก็ขาดสุขลักษณะที่ดี การจัดอาหารกล่องสำหรับนักท่องเที่ยวที่เดินป่ายังพบว่ามีการใช้กล่องโฟมและขวดน้ำ ทำให้เกิดขยะตกค้างในธรรมชาติมากขึ้น อีกทั้งยังพบการต่อเติมร้านค้าที่ทำให้ขาดระเบียบที่ดี ส่วนบริการรกรุงรังและสกปรก ไม่สวยงาม ส่วนร้านขายของที่ระลึกก็พบว่ามีการจำหน่ายสินค้าที่ไม่ได้เป็นเอกลักษณ์ของพื้นที่เท่าที่ควรและมีราคาแพงเกินจริง นอกจากนี้ยังพบว่ามีผู้ประกอบการนำสัตว์เลี้ยง อาทิ สุนัข และแมว มาเลี้ยงบนอุทยานแห่งชาติเขาใหญ่

ทางออกของปัญหา

จากปัญหามากมายที่เกิดขึ้นจากการท่องเที่ยวในอุทยานแห่งชาติเขาใหญ่ ไม่ว่าจะเป็นทั้งผลกระทบที่เกิดจากนักท่องเที่ยว หรือผลกระทบที่เกิดจากผู้ประกอบธุรกิจนำเที่ยว ธุรกิจที่เกี่ยวข้องต่าง ๆ และมัคคุเทศก์ ที่ทำให้เกิดความเสียหายต่อสภาพแวดล้อมในพื้นที่อุทยาน จากแผนงานวิจัย “การศึกษาปรับปรุงและบังคับใช้กฎระเบียบและมาตรการพิเศษเพื่อสนับสนุนให้เกิดการท่องเที่ยวอย่างยั่งยืนในอุทยานแห่งชาติเขาใหญ่” ที่ได้ทำการลงพื้นที่สำรวจและเก็บข้อมูล รวมถึงมีการจัดประชุมระดมความคิดเห็นทีมงานวิจัย ร่วมกับนักวิชาการจากสำนักอุทยานแห่งชาติ หัวหน้าอุทยานแห่งชาติ เจ้าหน้าที่อุทยานแห่งชาติ ผู้ทรงคุณวุฒิ และผู้ที่มีส่วนเกี่ยวข้องกับการท่องเที่ยวบนอุทยานแห่งชาติเขาใหญ่แล้ว ได้เสนอทางออกสำหรับปัญหาดังกล่าวไว้ดังนี้

ด้านกฎระเบียบ ข้อบังคับ การบังคับใช้ในพื้นที่ เจ้าหน้าที่บางคนไม่เคร่งครัดในการใช้กฎหมาย กฎระเบียบ ในเรื่องอำนาจและหน้าที่ของเจ้าหน้าที่ไม่ได้รับความเชื่อถือจากนักท่องเที่ยวเท่าที่ควร เช่นการว่ากล่าวตักเตือนนักท่องเที่ยวที่กระทำความผิดแล้วถูกนักท่องเที่ยวโต้เถียง ควรมีการปรับปรุงบทกำหนดโทษ เพื่อให้สามารถบังคับใช้กฎหมายและระเบียบข้อบังคับใช้ในการควบคุมการท่องเที่ยวในพื้นที่อุทยานแห่งชาติได้อย่างมีประสิทธิภาพมากยิ่งขึ้น

ควรเพิ่มอำนาจหน้าที่ในการบังคับใช้กฎหมาย และควรมีการอบรมเจ้าหน้าที่ ที่มีการใช้กฎหมายที่เกี่ยวข้อง ควรกำหนดเขตอุทยานแห่งชาติให้ชัดเจน ไม่ซ้อนทับพื้นที่ประโยชน์อื่น ควรเข้มงวดกับมาตรการณ์ข้อบังคับต่าง ๆ อย่างจริงจัง จัดทำแนวทางในการคุมประพฤตินักท่องเที่ยว และนำเทคโนโลยีมาใช้ในการติดตามพฤติกรรมของเจ้าหน้าที่ ควรจัดการจ้างเจ้าหน้าที่ที่มีความรู้ด้านกฎหมายโดยเฉพาะให้เข้ามาปฏิบัติงานมากขึ้น

นอกจากนี้ก็จะมีในด้านของการประชาสัมพันธ์ ที่ควรมีการประชาสัมพันธ์ออกสื่อทางโทรทัศน์ ทางวิทยุกระจายเสียง และตามมวลชนต่าง ๆ ติดป้ายให้ชัดเจน จัดให้มีการอบรมมัคคุเทศก์ที่ใช้พื้นที่อุทยานฯ การพัฒนาเส้นทางเดินป่า ควรปิดบางเส้นทางในช่วงฤดูฝนเพื่อไม่ให้เส้นทางเสียหายมากไปกว่านี้ ควรใช้สื่อออนไลน์ให้นักท่องเที่ยวได้รับรู้และเข้าใจกฎระเบียบต่าง ๆ ได้อย่างสะดวกรวดเร็วขึ้น ควรจัดทำคู่มือแบบพกพา โดยมีรวบรวมทั้งระเบียบการใช้ที่พัก ระเบียบการใช้สถานที่ และอัตราค่าบริการต่าง ๆ รวมถึงควรมีการพัฒนาคุณภาพนักท่องเที่ยวด้วยโปรแกรมต่าง ๆ และฝึกอบรมเจ้าหน้าที่ในการบังคับใช้กฎหมายให้มีประสิทธิภาพ นอกจากนี้ทางอุทยานก็ควรมีการประชุมชี้แจงกับกลุ่มบริษัททัวร์เพื่อทำความเข้าใจ และกำชับให้มัคคุเทศก์ช่วยควบคุมดูแลนักท่องเที่ยว และช่วยประชาสัมพันธ์เพื่อสร้างความเข้าใจให้นักท่องเที่ยวได้ช่วยกันดูแลอุทยานแห่งชาติเขาใหญ่ เพื่อให้คงไว้ซึ่งทรัพยากรธรรมชาติอันมีค่าของไทยต่อไป

 

อ้างอิงข้อมูลจาก

โครงการวิจัย “การศึกษาปรับปรุงและบังคับใช้กฎระเบียบและมาตรการพิเศษเพื่อสนับสนุนให้เกิดการท่องเที่ยวอย่างยั่งยืนในอุทยานแห่งชาติเขาใหญ่”

หัวหน้าโครงการ : นายชลธร ชำนาญคิด
สนับสนุนโดย : สำนักงานคณะกรรมการส่งเสริมวิทยาศาสตร์ วิจัย และนวัตกรรม (สกสว.)

เรียบเรียง ธนภัทร ทองสอน
กราฟิก ภาสินี ศิริปิ่น
พิสูจน์อักษรและตรวจทาน วริศรา ศรีสวาท
00:00
00:00
Empty Playlist