DSC01380

ดวงตา (สุนัข) เป็นหน้าต่างของหัวใจ

ทุกครั้งที่เรามองไปยังดวงตาสุนัข เขาพยายามสื่อสารอะไรกลับมาหาเรา หลายคนสัมผัสได้ว่าสุนัขสามารถสื่อสารผ่านดวงตาได้หลากหลายความรู้สึก และอาจจะเป็นอวัยวะที่ดึงดูดความสนใจเราได้มากที่สุด (อย่างน้อยตอนที่พวกมันขออาหาร) ในขณะเดียวกันดวงตากลับเป็นอวัยวะสุดแสนเปราะบางของสุนัขที่มีโอกาสเกิดโรคได้หลายชนิด หนึ่งในนั้นคือโรคตาแห้ง (Dry eye)

โรคตาแห้ง เป็นอีกหนึ่งโรคที่สำคัญของสุนัข

“โรคตาแห้งจริงๆ เจอได้บ่อยในบ้านเรา แรกเริ่มที่เจ้าของสุนัขจะสังเกตเห็นคือน้ำตาหรือขี้ตาเขาจะไหลออกมาเยอะมาก เยอะจนกระทั่งเจ้าของพยายามเช็ดตาตอนเช้า ตอนเย็นก็มาอีกแล้ว” อ.สพ.ญ.ดร.เมทิตา สัสดี คณะเทคนิคการสัตวแพทย์ มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์ กล่าว

“โดยทั่วไปน้ำตาสุนัขมีองค์ประกอบหลัก 4 ส่วนคือ น้ำ เมือก ไขมัน และโปรตีน หากแต่ละองค์ประกอบเกิดการเสียสมดุลไป เช่น สร้างน้ำได้น้อย ส่วนที่เป็นเยื่อเมือกหรือไขมันจะเยอะขึ้นจนกระทั่งเป็นขี้ตา เพราะฉะนั้นอาการของตาแห้งจะมีขี้ตามาก่อน ขี้ตาเขียว ขี้ตาเหนียว ขี้ตายืดบ้าง นั่นคืออาการของตาแห้ง” อ.สพ.ญ.ดร.เมทิตากล่าว

โรคตาแห้งของสุนัขต่างจากในคน อาการตาแห้งในสุนัขเกิดจากความผิดปกติของภูมิคุ้มกันทำลายต่อมน้ำตา ทําให้เกิดภาวะต่อมน้ำตาอักเสบและสร้างน้ำตาได้น้อยลง เทียบกับคนที่ไม่มีน้ำตามาเคลือบกระจกจะทำให้รู้สึกระคายเคือง สุนัขเช่นกัน ถ้าเขาน้ำตาน้อยจะระคายเคืองตา นำไปสู่อาการตาแดง ตาอักเสบ จนกระทั่งกระจกตาเปลี่ยนเป็นสีเข้ม สีดำ และสุดท้ายตาบอดจนไม่สามารถมองเห็นอะไรได้

การรักษาของสุนัขในปัจจุบันยังไม่เฉพาะเจาะจง เนื่องจากยังขาดงานวิจัยที่เจาะลึกด้านนี้ การรักษาเบื้องต้นในสุนัขจึงได้รับน้ำตาเทียมของคนเพื่อบบรเทาอาการระคายเคือง พร้อมทั้งการใช้ยากระตุ้นน้ำตาชนิด cyclosporine เพื่อกดภูมิคุ้มกันบริเวณต่อมผลิตน้ำตาของสุนัขไว้ ทำให้น้ำตาของสุนัขผลิตออกมาในปริมาณปกติ

ครั้งแรกของงานวิจัยไทยที่ศึกษาโปรตีนในน้ำตาสุนัข

“การรักษาสัตว์ในบ้านเรามีหลายเรื่องที่เราตามหลังอยู่ และล้าหลังต่างกับการรักษาของมนุษย์ ปัจจุบันเจ้าของให้ความใส่ใจดูแลสุนัขกันมากขึ้น จึงเป็นหน้าที่ของสัตวแพทย์ว่าจะต้องวางแผนการรักษาให้เหมาะสมกับตัวสุนัขที่สุด ถ้าเราศึกษาแนวทางการรักษาสุนัขที่เฉพาะเจาะจงกับโรค ต่อยอดเข้าไปจะทำให้สุนัขได้รับประโยชน์สูงสุดในการรักษา”

อ.สพ.ญ.ดร.เมทิตา ได้รับทุนจากสำนักงานคณะกรรมการส่งเสริมวิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรม (สกสว.) เพื่อศึกษาและวิเคราะห์โปรตีนในน้ำตาสุนัขปกติและสุนัขที่เป็นโรคตาแห้ง และอธิบายลักษณะการตอบสนองของโปรตีนในน้ำตาสุนัขป่วยที่ได้รับการรักษาด้วยยากระตุ้นน้ำตาชนิด cyclosporine

“การศึกษาเรื่องโปรตีนในน้ำตายังไม่มีการศึกษาในสุนัขที่เป็นโรคตาแห้ง โปรตีนจะเป็นตัวที่บ่งชี้จุดต่างๆ ของหลายโรคที่อยู่ในระบบร่างกาย และน้ำตาเป็นสารคัดหลั่งอย่างหนึ่งที่มีโปรตีนเป็นองค์ประกอบ ถ้าเกิดความผิดปกติอะไรในร่างกายขึ้น โปรตีนที่แสดงออกมาจะแตกต่างกันไป รวมถึงโปรตีนที่เป็นองค์ประกอบของน้ำตาด้วย ความต่างนี้เหมือนกับเป็นเครื่องบ่งชี้ที่ช่วยในการวินิจฉัยโรคได้หลายๆ โรค รวมถึงโรคตาแห้งด้วย” อ.สพ.ญ.ดร.เมทิตากล่าว

การศึกษานี้ใช้เทคนิคโปรติโอมิกส์ทําการเปรียบเทียบการเปลี่ยนแปลง ของโปรตีนในสุนัขปกติ สุนัขที่เป็นโรคตาแห้งและสุนัขป่วยที่ได้รับการรักษาด้วยยากระตุ้นน้ำตาชนิด cyclosporine โดยทําการเก็บตัวอย่างน้ำตาจากสุนัขไม่จํากัดเพศ สายพันธุ์ และช่วงอายุ ทําการแบ่งสุนัขออกเป็น 3 กลุ่ม ได้แก่ สุนัขที่มีสุขภาพดี สุนัขที่เป็นโรคตาแห้ง และสุนัขป่วยที่ได้รับการรักษาด้วยยากระตุ้นน้ำตา

การกสกัดและแยกโปรตีนในน้ำตาสุนัขจะใช้แผ่นกระดาษกรองวัดน้ำตาด้วยเทคนิค Two dimensional electrophoresis (2-DE)

“น้ำตาก็เป็นส่วนหนึ่งของน้ำในร่างกายที่มีการหลั่งออกมาในปริมาณน้อย น้อยมากๆ เพราะฉะนั้นการเก็บน้ำตาต้องเก็บด้วยเทคนิคที่พิเศษ เราจะเก็บน้ำตาด้วยกระดาษกรองเพื่อเอามาดูดซับน้ำตา ถ้าต้องการเก็บในปริมาณมากต้องเก็บซ้ำหลายๆ ครั้ง หรือเก็บจากสุนัขหลายๆ ตัว เราต้องเอาน้ำตาหลายๆ ตัวมาผสมรวมกัน ค่อนข้างใช้สุนัขจำนวนมาก ที่ยากคือสุนัขบางตัวไม่ให้ความร่วมมือในการเก็บ ต้องได้รับความร่วมมือจากเจ้าของสุนัขหรือผู้ช่วยที่ดีที่นการจับสุนัขเพื่อเก็บน้ำตา” อ.สพ.ญ.ดร.เมทิตากล่าว

ผลการทดลองพบว่าระหว่างสุนัขปกติ สุนัขที่เป็นโรคตาแห้ง และสุนัขป่วยที่ได้รับการรักษาด้วยยากระตุ้นน้ำตามีชนิดของโปรตีนที่ต่างกันออกไป บางตัวไม่เจอในสุนัขที่เป็นปกติแต่มาเจอสุนัขที่เป็นตาแห้ง โดยเฉพาะโปรตีนที่เกี่ยวข้องกับอาการอักเสบ และอีกโปรตีนที่หายไปในสุนัขที่เป็นตาแห้ง ยกตัวอย่างเช่น โปรตีนไลโซไซม์ (lysozyme) ตัวนี้เป็นโปรตีนที่เกี่ยวข้องกับการต่อต้านเชื้อแบคทีเรียในร่างกาย และเขาจะหลั่งออกมาตามสารคัดหลั่งในร่างกาย และมีโปรตีนต่างกัน ได้แก่ Rho GDP-dissociation inhibitor 2, lysozyme C, heat shock protein beta-1, keratin, type II cytoskeletal และ protein S100-A12

การศึกษานี้เป็นการศึกษาแรกที่รายงานการเปรียบเทียบชนิดของโปรตีนที่แสดงออกในน้ำตาของสุนัข สุนัขที่เป็นโรคตาแห้ง และสุนัขป่วยที่ได้รับการรักษาด้วยยากระตุ้นน้ำตา โดยเก็บตัวอย่างน้ำตาสุนัขหลากหลายสายพันธ์ ผลการศึกษานี้สามารถนำไปต่อยอดพัฒนาความรู้ด้านสรีรวิทยาของน้ำตาและการเกิดพยาธิสภาพในสัตว์ที่ป่วยโรคตาแห้งได้ ทั้งยังอาจนำไปสู่ความรู้ใหม่สําหรับวิธีการรักษาโรคตาแห้งในสุนัขอีกด้วย

งานวิจัยนี้เป็นก้าวแรกสำคัญที่ศึกษาสรีระของสุนัขอย่างลึกซึ้ง และอาจต่อยอดไปสู่การรักษาที่เฉพาะเจาะจงสำหรับสุนัข  หากมนุษย์ต้องการยาที่เฉพาะเจาะจงต่อโรค (precision medicine) สุนัขเองก็ต้องการยาที่เฉพาะเจาะจงกับปัญหาของเขา  และท้ายที่สุดแล้วสุนัขก็อยากจะเห็นพวกเราอยู่ในสายตานานๆ เช่นกัน

ขอขอบคุณ

การวิเคราะห์โปรตีนในน้ำตาสุนัขปกติและสุนัขที่เป็นโรคตาแห้งและอธิบายลักษณะการตอบสนองของโปรตีนในน้ำตาสุนัขป่วยที่ได้รับการรักษาด้วยยากระตุ้นน้ำตาชนิด cyclosporine
อ.สพ.ญ.ดร.เมทิตา สัสดี คณะเทคนิคการสัตวแพทย์ มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์

สนับสนุนการวิจัยโดย สกสว.

00:00
00:00
Empty Playlist