BIODIVERSITY

THE VARIETY OF LIFE

ประเทศไทยมีความหลากหลายทางธรรมชาติ ด้วยพรรณพฤกษาและสัตว์ป่านานาชนิดทั้งบนบกและในน้ำ ความอุดมสมบูรณ์ของความหลากหลายทางชีวภาพนั้นล้วนเป็นต้นทุนทรัพยากรธรรมชาติที่มีศักยภาพสูงที่จะนำมาสร้างมูลค่าเพิ่ม ด้วยการใส่กระบวนการทางวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี เพื่อสร้างนวัตกรรมไปสู่วิวัฒนาการของโลกอนาคต ซึ่งแสดงให้เห็นถึงคุณค่าทางวิชาการ และสมดุลทางธรรมชาติในระบบนิเวศที่หลากหลายของประเทศไทย เป็นการจุดประกายให้คนรุ่นใหมหันมาสนใจในเรื่ิงความหลากหลายทางชีวภาพและเห็นความสำคัญของการอนุรักษ์มากยิ่งขึ้น

พรรณไม้และสัตว์ป่าเขตร้อน

TROPICAL PLANTS AND ANIMALS

ประเทศไทยมีสิ่งมหัศจรรย์อีกหลายอย่างที่รอให้มนุษย์เดินทางไปค้นพบ โดยเฉพาะพรรณไม้และสัตว์ป่านานาชนิดที่อยู่คู่กับธรรมชาติในผืนป่า ด้วยสภาพที่ตั้งทางภูมิศาสตร์และปัจจัยแวดล้อมที่เหมาะสม จึงทำให้ประเทศไทยมีความหลากหลายทางชีวภาพของพืชและสัตว์สูงมากที่สุดแห่งหนึ่งของโลก

การสร้างแผนที่ดิจิทัลบนระบบเว็บไซต์เพื่อแสดงการกระจายของพรรณไม้และสัตว์ป่า รวมไปถึงสถานภาพการอนุรักษ์ทำให้หน่วยงานที่รับผิดชอบ นักวิจัยและประชาชนทั่วไปจึงสามารถเข้าถึงข้อมูลได้ง่าย เพิ่มประสิทธิภาพการใช้ฐานข้อมูลขนาดใหญ่ และการอนุรักษ์ความหลากหลายทางชีวภาพของประเทศ

ป่าเขตร้อน_resize

ป่าชายเลน

MANGROVE FORESTS

ป่าชายเลนมีทั้งคุณค่าทางเศรษฐกิจ สังคม และสิ่งแวดล้อม ชุมชนท้องถิ่นใช้ประโยชน์จากป่าชายเลนทั้งทางตรง เช่น การใช้เนื้อไม้ และทางอ้อม เช่น เป็นแหล่งอนุบาลสัตว์น้ำ ป่าชายเลนจึงเปรียบเสมือนอู่ข้าวอู่น้ำของชุมชนใกล้ทะเล และทำหน้าที่สำคัญเสมือนปราการช่วยบรรเทาความรุนแรงของคลื่นลมและการกัดเซาะชายฝั่งทะเล แต่ที่ผ่านมาการบริหารจัดการป่าชายเลนยังไม่ประสบความสำเร็จอย่างยั่งยืน ส่งผลให้พื้นที่ป่าชายเลนลดลงทุกปี


การบริหารจัดการในอนาคตจึงต้องได้รับการมีส่วนร่วมของประชาชน ทั้งการช่วยป้องกันรักษาป่าชายเลน การปลูกป่า การพัฒนา การวางแผนอนุรักษ์อย่างต่อเนื่องสม่ำเสมอ และบรรจุเนื้อหาเรื่องทรัพยากรป่าชายเลนเข้าไปเป็นส่วนหนึ่งของหลักสูตรการศึกษาด้วย

MANGROVE FORESTS_SQ-01

ลิงหางยาว

LONG-TAILED MACAQUES

ลิงหางยาวหรือที่รู้จักกันดีใน ชื่อ “ลิงแสม”เป็นสัตว์ในอันดับไพรเมต ที่มีการแพร่กระจายอย่างกว้างขวาง เกือบทั่วทั้งทวีปเอเชียตะวันออกเฉียงใต้

แต่ลิงหางยาวที่มีถิ่นที่อยู่ในประเทศไทยมีความเป็นเอกลักษณ์ที่ไม่มีสายพันธุ์ใดเหมือน ลักษณะที่แตกต่างนี้อาจขยายความรู้ไปสู่เรื่องราวทางวิวัฒนาการของไพรเมต และความสามารถในการต้านทานโรคที่แตกต่างกันในระดับพันธุกรรมได้

ลิงหางยาว

ค้างคาว

BATS

ค้างคาวเป็นสัตว์เลี้ยงลูกด้วยนมที่มีบทบาทสำคัญมากในระบบนิเวศ เช่น เป็นผู้ควบคุมศัตรูพืชและช่วยผสมพันธุ์พืช แต่ค้างคาวมักถูกมองข้ามและมีภาพลักษณ์น่ากลัว งานวิจัยที่เกี่ยวกับค้างคาวก็ยังมีน้อยมาก สวนทางกับจำนวนชนิดของค้างคาวในประเทศไทย ซึ่งถือเป็นสัตว์เลี้ยงลูกด้วยนมกลุ่มที่มีความหลากหลายสูงที่สุด

ดังนั้นการศึกษาอนุกรมวิธานและพัฒนาฐานข้อมูลของค้างคาวในประเทศไทย จึงมีความสำคัญในการตอบโจทย์ทั้งด้านความหลากหลายทางชีวภาพและรูปแบบการกระจาย นำไปสู่ความเข้าใจบทบาททางนิเวศของค้างคาว เข้าใจกลไกโรคอุบัติใหม่ที่อาจมีค้างคาวเป็นตัวกลางไปจนถึงการอนุรักษ์และใช้ประโยชน์จากค้างคาวได้อย่างยั่งยืน

จระเข้

SIAMESE CROCODILES

ปัญหาการดื้อยาปฏิชีวนะของเชื้อก่อโรคได้ทวีความรุนแรงมากขึ้นอย่างต่อเนื่อง ดังนั้นการค้นหาสารชีวภาพต้านจุลชีพ เพื่อใช้ป้องกันและต่อสู้กับโรคติดเชื้อโดยไม่ก่อให้เกิดการดื้อยา จึงเป็นประเด็นสำคัญที่นักวิทยาศาสตร์ให้ความสนใจ

จากการศึกษาพบว่า “จระเข้สยาม” สามารถสร้างเปปไทด์ต้านจุลชีพ แล้วปลดปล่อยออกมาในกระแสเลือด เพื่อปรับสภาพร่างกายให้อยู่รอดในสภาวะที่เสี่ยงต่อการติดเชื้อจากแหล่งที่อยู่ตามธรรมชาติ  เปปไทด์ต้านจุลชีพจากเลือดจระเข้สยาม มีความสามารถในการยับยั้งการเจริญของเชื้อราและเชื้อแบคทีเรียหลายชนิด นอกจากนี้ยังมีฤทธิ์ยับยั้งอนุมูลอิสระ สมานบาดแผลและยับยั้งเซลล์มะเร็งอีกด้วย

จระเข้ 3

งู

SNAKES

งูแมวเซาเป็นงูพิษอันตรายพบได้ทั่วไปในประเทศแถบเอเชีย ในประเทศไทยพบได้มากในภาคกลางและภาคตะวันออก พิษงูแมวเซาออกฤทธิ์ร้ายแรงต่อระบบเลือด ทำให้เกิดภาวะไตวายเฉียบพลันจนถึงขั้นเสียชีวิต

ในผู้ที่ถูกงูแมวเซากัดกลไกการเกิดภาวะไตวายจากพิษงูแมวเซายังมีการศึกษาเชิงลึกน้อยมาก การศึกษาการออกฤทธิ์ของพิษและองค์ประกอบของพิษงู จึงมีความสำคัญมากทางการแพทย์ในกระบวนการรักษาผู้ป่วยที่ได้รับพิษของงูแมวเซาในอนาคต

Book_V_PT2562.5.01.indd

สัตว์สะเทินน้ำสะเทินบก

AMPHIBIANS

อึ่งถ้ำตะนาวศรีและอึ่งกรายตะนาวศรีเป็นสัตว์สะเทินน้ำสะเทินบก 2 ชนิดพันธุ์ใหม่ที่พบในประเทศ จากงานวิจัยในโครงการการศึกษาความหลากหลายของสัตว์สะเทินน้ำสะเทินบกในบริเวณภาคตะวันตกเฉียงเหนือของประเทศไทย

การค้นพบสิ่งมีชีวิตชนิดใหม่ไม่เพียงแต่สร้างองค์ความรู้ให้กับวงการวิทยาศาสตร์เท่านั้น แต่ถือว่าเป็นการค้นพบสมบัติและต้นทุนทางธรรมชาติที่ล้ำค่าของประเทศ ซึ่งสามารถใช้เป็นฐานข้อมูลในการศึกษาและการใช้ประโยชน์อย่างยั่งยืนในอนาคต

อึ่งถ้ำตะนาวศรี1

หอยทากและตะขาบ

MOLLUSCS AND CENTIPEDES

หากจะกล่าวถึงวิวัฒนาการและการเกิดสิ่งมีชีวิตสปีชีส์ใหม่แล้ว หอยมรกตของไทยคือตัวอย่างที่ชัดเจน หอยทากที่อาศัยตามพื้น และหอยต้นไม้สปีชีส์อื่น ๆ เช่น หอยบุษราคัม หอยทากสยามและหอยมงกุฎ ก็พบในประเทศไทยและประเทศใกล้เคียง ประเทศไทยมีการค้นพบสายพันธุ์สัตว์ไม่มีกระดูกสันหลังในดิน ได้แก่ หอยทาก กิ้งกือ ตะขาบ และไส้เดือน มากมายหลายร้อยสายพันธุ์

จำนวนสายพันธุ์และความผันแปรของสัตว์เล็ก ๆ เหล่านี้ ยืนยันว่าประเทศไทยยังคงเต็มไปด้วยทุนทางทรัพยากร บนความหลากหลายของชนิดพันธุ์ พันธุกรรมจากระบบนิเวศที่หลากหลาย คือขุมทรัพย์ของชาตินั่นเอง

Book_V_PT2562.5.01.indd

ไรน้ำนางฟ้า

FAIRY SHRIMPS

ไรน้ำนางฟ้าเป็นสัตว์น้ำจืดกลุ่มหนึ่งมีรูปร่างคล้ายกุ้ง พบไรน้ำนางฟ้าชนิดใหม่ของโลก 3 ชนิดในประเทศไทย คือไรน้ำนางฟ้าสิรินธร, ไรน้ำนางฟ้าไทย และไรน้ำนางฟ้าสยาม


ไรน้ำนางฟ้าเป็นสิ่งมีชีวิตที่มีบทบาทสำคัญในระบบนิเวศแหล่งน้ำจืด เพราะมีความสำคัญในห่วงโซ่อาหารและถ่ายทอดพลังงานในระบบนิเวศ เป็นอาหารของปลา ปู กุ้ง และแมลงน้ำชนิดต่าง ๆ นอกจากนี้บางท้องถิ่นยังนำไรน้ำนางฟ้ามาปรุงเป็นอาหาร และส่งเสริมให้เกษตรกรเพาะเลี้ยงเพื่อเป็นอาหารสัตว์โดยเฉพาะปลาสวยงามราคาแพง มีการขายไข่แห้งและตัวเต็มวัยแช่แข็งทั้งในและต่างประเทศอีกด้วย

ไรน้ำนางฟ้า_square

ผึ้ง

BEES

การเลี้ยงผึ้งช่วยผสมเกสรเป็นวิธีหนึ่งที่ช่วยการอนุรักษ์ต้นไม้และธรรมชาติ ลดการใช้สารเคมี และยังช่วยให้พืชผลไม้ติดผลเพิ่มมากขึ้นอีกด้วย จึงมีการนำผึ้ง 3 ชนิดที่มีการเลี้ยงอย่างกว้างขวางในปัจจุบันของประเทศไทย ได้แก่ ผึ้งพันธุ์ ผึ้งโพรง และชันโรงมาเลี้ยงในแปลงเปิด ส่งผลให้ผลผลิตทางการเกษตรและการขยายพันธุ์พืชมีปริมาณและมีคุณภาพที่สูงขึ้น

เป็นการศึกษาด้านการเกษตรเพื่อเตรียมความพร้อมในการส่งเสริมการปลูกพืชเศรษฐกิจ จากภาครัฐสู่เกษตรกร นอกจากนี้ผลิตภัณฑ์จากการเลี้ยงผึ้งยังช่วยให้เกษตรกรมีรายได้เสริม พัฒนาผลิตภัณฑ์จากท้องถิ่น และสามารถขยายผลไปสู่การแปรรูปเชิงอุตสาหกรรมของผลิตภัณฑ์จากผึ้งได้อย่างต่อเนื่อง

BEE_SQ-01_resize

สาหร่ายทุ่น

SARGASSUM

โลกใต้ทะเลสีครามมีสิ่งมีชีวิตที่สวยงามและน่าอัศจรรย์อยู่มากมาย สาหร่ายทะเลเป็นหนึ่งในผู้ผลิตเบื้องต้นสำหรับสิ่งมีชีวิตน้อยใหญ่ในท้องทะเลที่กว้างใหญ่ไพศาลแห่งนี้

“สาหร่ายทุ่น” สกุล Sargassum เป็นสาหร่ายสีน้ำตาล ที่มีขนาดใหญ่ที่สุดในแถบเขตร้อน มีความสำคัญอย่างมากในระบบนิเวศทางทะเล แม้แต่มนุษย์อย่างเราก็ได้รับประโยชน์ทั้งทางตรงและทางอ้อมจากสาหร่ายทุ่นเช่นกัน

สาหร่ายทุ่น

กระโถนพระฤๅษี

SAPRIA HIMALAYANA

อุทยานแห่งชาติดอยสุเทพ-ปุยได้รับความนิยมอย่างแพร่หลายสำหรับการท่องเที่ยวเชิงอนุรักษ์ ซึ่งมีพืชหลากหลายชนิดที่สามารถพบเห็นได้ รวมทั้งพืชแปลกหายากอย่างกระโถนพระฤๅษี การสำรวจเพื่อสร้างองค์ความรู้ ศึกษาความหลากหลายและจำแนกชนิดพืช เพื่อการอนุรักษ์จึงมีความสำคัญ

การศึกษาวิจัยเพื่อพัฒนาและประยุกต์ใช้ดีเอ็นเอบาร์โค้ด ช่วยให้การระบุชนิตพืชสามารถทำได้อย่างรวดเร็วและแม่นยำรวมทั้งการพัฒนาวิธีการใหม่ในการตรวจหาพืชจากดีเอ็นเอที่อยู่ในดิน ยังทำให้สามารถระบุหรือบ่งบอกการมีอยู่ของพืชได้แม้ในระยะที่อาศัยอยู่ใต้ดิน

Book_V_PT2562.5.01.indd

เชื้อรา

FUNGI

เชื้อราจัดเป็นสิ่งมีชีวิตที่สำคัญยิ่งในระบบนิเวศ เช่น มีบทบาทสำคัญในการส่งเสริมการเจริญเติบโตของพืช เป็นพื้นฐานทำให้เกิดการหมุนเวียนแร่ธาตุและเพิ่มความหลากหลายของพืชในระบบนิเวศอีกด้วย เชื้อราสามารถค้นพบได้ทั่วไปในประเทศไทย หากแต่การศึกษาถึงการกระจายตัวของเชื้อรา ผลกระทบของการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ จะส่งผลกระทบต่อความหลากหลายของเชื้อราโดยรวมอย่างไรนั้นยังต้องทำการศึกษาต่อไป

เห็ด

MUSHROOMS

นักวิจัยไทยได้ค้นพบเห็ดทรัฟเฟิล 3 ชนิด ซึ่งมี 2 ชนิดเป็นทรัฟเฟิลชนิดใหม่ของโลก โดยชนิดแรกได้รับพระราชทานชื่อสามัญจากสมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารี ว่า “ทรัฟเฟิลขาวเทพสุคนธ์” ชนิดที่สอง มีชื่อว่า “ทรัฟเฟิลล้านนา” และ ชนิดที่สามคือ“ทรัฟเฟิลขาวอิตาเลียน” ซึ่งเป็นการค้นพบครั้งแรกในทวีปเอเชียและเป็นทรัฟเฟิลชนิดที่มีราคาแพงที่สุดในโลก

การค้นพบนี้นับเป็นสิ่งสำคัญต่อการกระตุ้นการสำรวจและศึกษาวิจัยทรัฟเฟิลในประเทศไทย ซึ่งจะช่วยให้เข้าใจถึงการกระจายตัวและนิเวศวิทยาของทรัฟเฟิลในทวีปเอเชียมากขึ้น เพื่อโอกาสที่จะพัฒนาเพิ่มปริมาณของเห็ดทรัฟเฟิลในประเทศไทยต่อไป

mushroom_square

ยีสต์

YEASTS

ยีสต์ เป็นจุลินทรีย์จำพวกเชื้อราที่มีการดำรงชีวิตเป็นเซลล์เดี่ยว ในประเทศไทยยีสต์มีความหลากหลายของชนิดสูง ยีสต์พบได้ทั่วไปในสิ่งแวดล้อม ทั้งแหล่งที่อยู่ในธรรมชาติ เช่น ดินในป่า น้ำในป่าชายเลน และใบไม้บนต้น หรือแหล่งที่อยู่ที่มนุษย์สร้างขึ้น เช่น อาหารหมัก

ปัจจุบันยีสต์นอกจากจะใช้ประโยชน์สำหรับการสร้างผลิตภัณฑ์เทคโนโลยีชีวภาพ เช่น เครื่องดื่มแอลกอฮอล์และเอทานอลเชื้อเพลิงแล้ว ยังเริ่มนำมาใช้ในการเกษตร เช่น ใช้ในการควบคุมศัตรูพืชและการส่งเสริมการเจริญพืช

Book_V_PT2562.5.01.indd
00:00
00:00
Empty Playlist