New bio-8-11

สาหร่ายทุ่น (Sargassum)

โลกใต้ทะเลสีครามมีสิ่งมีชีวิตที่สวยงามและน่าอัศจรรย์อยู่มากมาย สาหร่ายทะเลเป็นหนึ่งในผู้ผลิตเบื้องต้นสำหรับสิ่งมีชีวิตน้อยใหญ่ในท้องทะเลที่กว้างใหญ่ไพศาลแห่งนี้สาหร่ายทะเลมากมายสายพันธุ์ ทั้งเล็กใหญ่ทั้งสีเขียว (Chrolophyta) สีแดง (Rhodophyta) สีน้ำตาล (Phaeophyceae) ไม่เพียงแต่เป็นผู้ผลิตเท่านั้นยังทำหน้าที่เป็นทั้งแหล่งอาหาร แหล่งหลบภัย แหล่งที่อยู่อาศัยของสัตว์น้ำวัยอ่อนอีกด้วย

“สาหร่ายทุ่น” สกุล Sargassum เป็นสาหร่ายสีน้ำตาล ที่มีขนาดใหญ่ที่สุดในแถบเขตร้อน มีความสำคัญอย่างมากในระบบนิเวศทางทะเล แม้แต่มนุษย์อย่างเราก็ได้รับประโยชน์ทั้งทางตรงและทางอ้อมจากสาหร่ายทุ่นเช่นกัน สาหร่ายชนิดนี้พบเจริญได้ตั้งแต่เขตน้ำขึ้นน้ำลงไปจนถึงเขตน้ำท่วมถึงตลอดเวลา “สาหร่ายทุ่น” เปรียบได้ดั่งผืนป่าใต้ทะเลด้วยลำตันที่มีการแตกแขนงกิ่งก้านใบมากมายคล้ายต้นไม้ จึงทำให้เกิดความซับซ้อนเป็นถิ่นที่อยู่อาศัยแก่สัตว์ทะเลหลากหลายสายพันธุ์ เช่น ปลา ปู กุ้ง หอย เม่นทะเล ปลิงทะเล รวมถึงสัตว์ไม่มีกระดูกสันหลังขนาดเล็ก เช่น แอมฟิพอด (Amphipods) และโคพิพอด (Copepods)

บริเวณในพื้นที่เกาะลันตา จังหวัดกระบี่ความสัมพันธ์เหล่านี้เกิดขึ้นอย่างสมดุล อยู่ภายใต้เกลียวคลื่นที่ต่อเนื่องซัดกันอยู่ในทุกๆ วัน แต่เมื่อน้ำทะเลลดลงต่ำสุด ทุ่งสาหร่ายทุ่นที่ปกคลุมโขดหินเป็นพรมหนาสีน้ำตาลทองทอดตัวยาวตลอดแนวหาดหินบริเวณพื้นที่แห่งนี้ได้สร้างความตื่นตาตื่นใจแก่เหล่านักวิจัยเป็นอันมาก

พื้นที่บริเวณหาดคลองหิน และบากันเตียง เกาะลันตา จังหวัดกระบี่ เป็นแหล่งที่พบการแพร่กระจายของสาหร่ายทุ่นหลากหลายชนิดและเจริญกันอย่างหนาแน่น ในบริเวณเขตน้ำขึ้นน้ำลง และเจริญเป็นลานกว้างตลอดแนวหาดหิน สาหร่ายทุ่นชนิดเด่นที่พบ คือ Sargassum plagiophyllum C. Agardh มีลักษณะต้นตั้งตรง ส่วนคล้ายลำตันเป็นทรงกระบอก ผิวเรียบ แตกแขนงย่อยตลอดลำต้น ส่วนคล้ายใบเรียวยาว ขอบใบหยักเล็กน้อยมีจุดบนผิวใบเรียงขนานกันสองแถว มีถุงลมขนาดเล็กจำนวนมากเกิดบริเวณโคนก้านใบมีลักษณะกลม รี บ้างมีหนามแหลมบริเวณปลายยอดถุงลม เป็นโครงสร้างที่ช่วยในการพยุงลำตันให้ลอยตั้งตรงในมวลน้ำส่วนคล้ายรากเป็นรูปถ้วยสำหรับยึดเกาะโขดหิน ส่วนสืบพันธุ์ รีเซปตาเคิล (Receptacle) แยกต้นเพศผู้เพศเมีย พศผู้ลักษณะเป็นแท่งเรียวยาวผิวขรุขระ ส่วนเพศเมียแท่งแบนแผ่กว้างบริเวณปลาย

ที่ผ่านมาคณะนักวิจัยได้ติดตามและศึกษาเชิงลึกเกี่ยวกับโครงสร้างประชากรและสารเคมีที่สะสมอยู่ในสาหร่ายทุ่นสีน้ำตาล Sargassum plagiophyllum พบว่าสาหร่ายทุ่นชนิดนี้เจริญได้ตลอดทั้งปี แต่จะมีการเปลี่ยนแปลงด้านเปอร์เซ็นต์การปกคลุม ความหนาแน่น ความสูง อายุอัตราการเจริญเติบโต การสร้างเซลล์สืบพันธุ์ และมวลชีวภาพที่แตกต่างกันออกไปในแต่ละฤดูมรสุม

สาหร่ายชนิดนี้นับว่ามีความสำคัญอย่างมากในระบบนิเวศทางทะเล แม้แต่มนุษย์อย่างเราก็ได้รับประโยชน์ทั้งทางตรงและทางอ้อมจากสาหร่ายทุ่นเช่นกัน ยอดสาหร่ายทุ่นเป็นอาหารที่นิยมในภาคใต้ เช่น นำมาชุบแป้งทอด ยำ ลวกเป็นผักเคียงนำพริก สาหร่ายทุ่นผลิตสารเคมีช่วยลดผลกระทบจากเชื้อไวรัสโรคจุดขาวที่พบระบาดในกุ้งกุลาดำ นอกจากนี้ยังพบสารต้นอนุมูลอิสระปริมาณสูงในสาหร่ายทะเลอีกหลากหลายชนิดในประเทศไทย ถือได้ว่าเป็นฐานทรัพยากรที่มีคุณค่าทั้งชิงความหลากหลายทางชีวภาพ บทบาททางนิเวศต่อระบบนี้เวศชายฝั่งทะเลเป็นหนึ่งในฐานทรัพยากรธรรมชาติที่สำคัญของไทยที่ยังคงรอให้ศึกษาและใช้ประโยชน์ต่อไป

อ้างอิงข้อมูลจาก

โครงการวิจัยเรื่อง
“การศึกษาโครงสร้างประชากรของสาหร่ายทุ่นสีน้ำตาลชนิด Sargassum plagiophyllum ทางตอนใต้ของประเทศไทย, ศักยภาพจากฐานทรัพยากรชีวภาพ”

ดำเนินการโดย
รศ.ดร.อัญชนา ประเทพ
หน่วยวิจัยสาหร่ายและหญ้าทะเล ภาควิชาชีววิทยา คณะวิทยาศาสตร์ มหาวิทยาลัยสงขลานครินทร์
และคณะนักวิจัย

00:00
00:00
Empty Playlist